SPA
จากอดีตถึงปัจจุบันสู่อนาคต
รศ.พญ.พรทิพย์
ภูวบัณฑิตสิน
SPA เป็นคำย่อของ Sanus Per Aquam หมายถึง
health by or through water คือ การรักษาสุขภาพด้วยน้ำ การใช้น้ำเพื่อเสริมสุขภาพมีมาตั้งแต่สมัยอียิปต์โบราณ
สมัยเมโสโปเตเมียและสมัยกรีกโบราณ ฯลฯ ทหารโรมันเมื่อกลับจากสงครามก็จะสร้างที่พักฟื้นรอบบ่อน้ำแร่ร้อนเพื่ออาบหรือแช่เป็นการรักษาแผลบาดเจ็บ
และบรรเทาอาการปวดเมื่อยล้าที่เมืองเล็กๆ ชื่อ SPA Village
ในประเทศเบลเยี่ยม บ่อน้ำแร่ร้อนที่ทหารโรมันเคยพักฟื้นก็ยังคงเปิดใช้ในกิจการสปาจนถึงปัจจุบัน
ดังนั้นสถานอาบน้ำสาธารณะหรือสปาในอดีต คือ สถานที่พักฟื้นของเหล่าทหารเพื่อปรับให้สุขภาพกายและใจเข้าสู่ภาวะปกติหลังสงคราม
ต่อมาสปาได้เปลี่ยนโฉมเป็นสถานที่อาบน้ำสาธารณะสำหรับบุคคลทั่วไปเป็นสถานที่ที่ชาวโรมันชั้นสูงมาพบปะสังสรรค์
ภายในจะมีห้องเพื่อสันทนาการหลายรูปแบบมีการตกแต่งอย่างวิจิตรพิสดารในแต่ละห้อง
การอาบน้ำแบบโรมันจึงใช้เวลาหลายชั่วโมง สถานที่รอบบ่อน้ำพุร้อนบางแห่งจะล้อมรอบด้วยห้องออกกำลังกาย
ห้องสมุด สวน ร้านอาหาร บาร์ ตลาดสด พิพิธภัณฑ์ โรงละคร ฯลฯ
การที่จะผ่านเข้าไปร่วมกิจกรรมในแต่ละส่วนนั้น ผู้ที่มาอาบน้ำอาจมีการชโลมน้ำมันเพื่อทำความสะอาดผิวในห้องออกกำลังกาย
เช็ดน้ำมันออก ล้างคราบน้ำมันโดยแช่ในอ่างน้ำร้อนซึ่งมีไอน้ำอบทั้งห้อง
เมื่อแช่ตัวเสร็จจะผ่านเข้าห้องอบร้อน แล้วเข้าห้องเย็นซึ่งมีอ่างน้ำเย็นและสระว่ายน้ำเย็น
ในห้องอาจอบด้วยกลิ่นหอมต่างๆ ฯลฯ กิจกรรมการอาบน้ำแบบสาธารณะนี้เป็นที่นิยมของชาวโรมัน
การอาบน้ำจะมีการแยกเพศโดยแบ่งเวลาให้ชายหญิงเข้าใช้บริการคนละเวลาและยังคงสวมใส่
เสื้อผ้าขณะอาบน้ำ สวมรองเท้าแตะเพื่อไม่ให้เท้าพองจากความร้อนจากพื้นห้องซึ่งไอความร้อนผ่านเข้ามา
ค่าบริการอาบน้ำไม่แพง แต่หญิงจะต้องจ่ายค่าบริการสูงกว่าชาย
2 เท่า! ถ้าสถานอาบน้ำนั้นชายและหญิงอาบรวมในเวลาเดียวกันถือว่าเป็นชั้นต่ำและหญิงอาจต้องถูกจับขังคุก
เมื่ออาณาจักรโรมันล่มสลายสถานอาบน้ำสาธารณะจึงถูกทำลาย ในประเทศอังกฤษ
เมืองบาธ (Bath) ก็เป็นแหล่งน้ำพุร้อนซึ่งมีชื่อเสียงมาตั้งแต่สมัยโรมันและยังคงเป็นเมืองเก่าแก่ที่มีชื่อเสียงในการใช้น้ำแร่ร้อนเพื่อส่งเสริมสุขภาพจนถึงปัจจุบัน
เมืองบาธ มีน้ำแร่อุณหภูมิสูง 180°F แต่ละวันมีน้ำมากกว่า
1 ล้านแกลลอน มีแร่ธาตุหลายชนิด เช่น แมกนีเซียม โปแตสเซียม
กำมะถัน และแคลเซียม เมืองบาธกลายเป็นสถานที่ที่ผู้เจ็บป่วยมารักษาโรคหลายโรค
มีโรงพยาบาลสร้างขึ้นในบริเวณนั้นและยังเป็นสถานที่ที่ราชวงศ์อังกฤษหลายพระองค์ชื่นชอบ
ที่ประเทศอังกฤษประเพณีการอาบน้ำซึ่งเคยใส่เสื้อปกปิดในสมัยโรมันได้เปลี่ยนเป็นอาบแบบเปลือยกาย
และมีการอาบแบบรวมกันของหญิงและชายจึงทำให้สปาบางแห่งกลายเป็นสถานที่นัดพบของหญิงอาชีพพิเศษไป
มีการสร้างสปาเพิ่มขึ้นในยุโรปโดยมีบุคลากรทางการแพทย์ดูแล บางแห่งจะมีร้านอาหาร
บ่อนการพนัน และสถานบันเทิงภายในบริเวณสปา แต่สปาก็ยังคงเป็นสถานที่เพื่อการรักษาโดยใช้น้ำอาบหรือน้ำดื่มเป็นหลัก
เป็นที่ทราบกันว่าน้ำแร่ร้อนหรือน้ำพุร้อนช่วยบรรเทาโรคบางโรคได้แม้จะยังไม่มีข้อมูลทางการแพทย์สนับสนุน
ความร้อนจากการอาบหรือแช่น้ำร้อนจะสูงเหมือนอาการไข้จากการติดเชื้อโรค
ความร้อนอาจกระตุ้นการทำงานของเซลล์หรือทำลายสารซึ่งก่อให้เกิดความผิดปกติภายในร่างกาย
และความร้อนยังทำให้หลอดเลือดขยายตัว กระตุ้นการหลั่งของฮอร์โมนกระตุ้นการสร้างเหงื่อจึงมีการขับสารที่สะสมออกทางเหงื่อเพิ่มขึ้น
และยังพบว่าในบริเวณบ่อน้ำแร่ร้อนหรือการอาบเหงื่อ (Sweat bath)
จากการอบร่างกายด้วยความร้อนจะเกิดประจุลบเพิ่มขึ้นในอากาศซึ่งจะช่วยให้เกิดการผ่อนคลายและเพิ่มการไหลเวียนของระบบโลหิตหลังอาบหรือแช่น้ำร้อนอาจทำให้ความดันโลหิตลดลง
การทำงานของหัวใจเพิ่มขึ้นการแก้โดยให้อาบน้ำเย็นจัดทันทีจะช่วยให้สภาวะของร่างกายกลับสู่ปกติดีขึ้น
ในประเทศเยอรมนีมีการพัฒนาสปาเป็นสถานบำบัดเพื่อฟื้นฟูสุขภาพของผู้ป่วยโดยแพทย์จะเข้ามาให้คำแนะนำ
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสปาจะมีความรู้เรื่องธรรมชาติของมนุษย์และสิ่งแวดล้อม
เช่น อากาศ แสงแดด และสารธรรมชาติ ซึ่งแต่ละปัจจัยจะช่วยให้สุขภาพร่างกายกลับคืนปกติเร็วขึ้น
เป็นการแพทย์ทางเลือกก่อนที่จะใช้ยารักษา โดยผู้ป่วยจะได้รับการประเมินและส่งไปยังสถานพักฟื้นที่เหมาะสมนาน
2-4 สัปดาห์ มีบุคลากรทางการแพทย์ให้การแนะนำในแต่ละปัญหาโดยตลอด
ดังนั้นในประเทศเยอรมนีจึงมีสปาที่สวยงามและมีมาตรฐานสูงเกือบสามร้อยแห่งกระจายทั่วประเทศบริการผู้ป่วย
ทำให้คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยดีขึ้นแต่ค่าใช้จ่ายค่อนข้างสิ้นเปลือง
ในปัจจุบันมีการกระจายของสปาแบบการแพทย์ไปทั่วโลกและมีการนำภูมิปัญญาของแต่ละท้องถิ่นมาปรับกับกิจกรรมสปาแตกต่างกันไปสปาในประเทศสหรัฐอเมริกาจะแตกต่างจากประเทศในยุโรปคือเป็นสถานที่สำหรับผู้คนมีอันจะกิน
ซึ่งมีสุขภาพแข็งแรงมาพักผ่อนตากอากาศโดยมีโปรแกรมโภชนาการ การออกกำลังกายหลากหลายรูปแบบ
การบำรุงรักษาความงามฯลฯ และในบางแห่งมีการพัฒนาทางด้านจิตใจโดยฝึกนั่งสมาธิหรือศึกษาการเชื่อมโยงจิตวิญญาณตามวัฒนธรรมของชาวตะวันออกชาวตะวันตก
หลายท่านจะประทับใจกับความว่างเปล่าซึ่งชาวพุทธหรือชาวฮินดูปฏิบัติอยู่
ในบางแห่งก็อาจนำเครื่องมือเทคโนโลยีใหม่ๆ มาใช้ประกอบให้ดูทันสมัยสปา
ซึ่งเป็นกึ่งสถานพักฟื้นสำหรับผู้ป่วยเพื่อฟื้นฟูสุขภาพกายและจิตให้แข็งแรงในอดีตกำลังเปลี่ยนรูปแบบเป็นธุรกิจการท่องเที่ยวพักผ่อน
แต่เดิมชาวต่างประเทศมักนิยมไปพักในสถานที่มีความสะดวกสบายปลอดภัย
เนื่องจากการคมนาคมทางอากาศสะดวกและรวดเร็วขึ้นจึงมีผู้คนเดินทางจากแดนไกลเพื่อมาหาความแตกต่างจากสภาพที่อยู่อย่างจำเจ
สถานพักผ่อนมีการแข่งขันกันโดยสร้างในสถานที่มีทิวทัศน์สวยงาม
ห้องพักกว้างขวาง พร้อมการบริการทุกอย่างเบ็ดเสร็จภายใน มีอาหารบริการหลากหลาย
มีดนตรี สนามเทนนิส ห้องฟิตเนส ฯลฯ แต่ผู้ใช้บริการหลายท่านก็ยังรู้สึกว่ายังไม่ใช่สิ่งที่ต้องการเพราะมีแค่ร่างกายได้พักผ่อนเพลิดเพลินไปกับความสะดวกสบายภายนอกแต่จิตใจยังไม่ได้พักผ่อน
ปัจจุบันธุรกิจการท่องเที่ยวเพื่อหาความสงบจึงเกิดขึ้นโดยสร้างสถานที่ให้กลมกลืนกับธรรมชาติในที่ห่างไกลและมีการบริการเพื่อความว่างเปล่าของจิตใจเป็นหลัก
ส่วนสปาจะเป็นส่วนหนึ่งในการให้
บริการ สปาในปัจจุบันจึงมีหลายรูปแบบ จากเดิมคือการใช้น้ำเพื่อรักษาการเจ็บป่วย(ธาราบำบัด)
เปลี่ยนเป็นการนวดแบบต่างๆ โดยใช้น้ำมันน้ำมันหอมระเหยหรือสมุนไพรเสริม
การออกกำลังกายแบบโยคะ รำมวยจีนการรักษาผิวพรรณของใบหน้า ลำตัว
การนวดฝ่าเท้า ฯลฯ มีการนั่งสมาธิ การฝึกจิตวิธีต่างๆ เพื่อพักผ่อนทางใจการท่องเที่ยวแบบอนุรักษ์นิยมนี้กำลังเป็นที่นิยมชมชอบของสังคมซึ่งขาดจิตและวิญญาณของชีวิต
วิวัฒนาการของสปาคงจะมีต่อไปเท่าที่มนุษย์จะคิดหาทางเพื่อดับทุกข์แต่โดยลักษณะของสปาในปัจจุบันจะมีการสัมผัสผิวกายโดยการอาบ
การนวดในบรรยากาศซึ่งสวยงาม ในที่ลับตาและมักมีกลิ่นหอมอบอวน
ถ้าเป็นการให้บริการเพศตรงข้ามก็อาจทำให้จิตกระเจิงเกินกว่าจะควบคุมได้
ดังนั้นเพื่อให้สปาเป็นการบำรุงรักษาสุขภาพตลอดไปผู้ให้บริการและผู้รับบริการก็ควรจะต้องมีความเข้าใจหลักการของสปา
ซึ่งแตกต่างจากการบริการอาบอบนวดที่กำลังเสื่อมและกำลังจะแฝงตัวเข้ามาในธุรกิจสปา
สาเหตุนี้อาจทำให้สปาเสื่อมสลายไปในที่สุด สปาจึงควรเป็นสถานที่สำหรับส่งเสริมสุขภาพของผู้ที่รักสุขภาพเท่านั้น
|
