กินยาคุมแล้ว.....ทำไมท้อง ?
ภญ.อัมพร อยู่บาง

     คุณทราบหรือไม่ว่าผู้หญิง 80 ล้านคนทั่วโลกประสบกับปัญหาการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ และเป็นสาเหตุที่นำไปสู่การทำแท้งที่ไม่ปลอดภัย ในสังคมไทยเองอัตราเด็กวัยรุ่นไทยอายุต่ำกว่า 19 ปี ประสบปัญหาการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์สูงที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งก่อให้เกิดปัญหาทั้งด้านสุขภาพกาย จิตใจ การดำเนินชีวิต ครอบครัว และสังคมตามมา ในจำนวนผู้หญิงที่ตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์เหล่านี้มีส่วนหนึ่งที่เป็นผู้หญิงที่มีประวัติการใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดแต่เพราะเหตุใดยังเกิดการตั้งครรภ์ได้ทั้งที่อยู่ในระหว่างรับประทานยาคุมกำเนิด


     ก่อนอื่นเรามาทำความรู้จักกับยาเม็ดคุมกำเนิดกันสักเล็กน้อยก่อนที่จะอธิบายถึงเหตุผลของการตั้งครรภ์ระหว่างใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดนะคะ
     ยาเม็ดคุมกำเนิด ประกอบด้วยฮอร์โมนสังเคราะห์หลักๆ 2 ตัว คือ เอสโตรเจน และโปรเจสโตเจน ซึ่งออกฤทธิ์คล้ายกับฮอร์โมนเอสโตรเจน และ
โปรเจสเตอโรน ที่มีอยู่ในร่างกายของผู้หญิงอยู่แล้ว ฮอร์โมนสังเคราะห์ในยาเม็ดคุมกำเนิดเหล่านี้จะทำหน้าที่

      ป้องกันการเจริญ และการสุกของไข่ทำให้ไม่มีไข่ตกลงมาผสมกับอสุจิ
      ทำให้มูกที่ปากมดลูกข้นเหนียว เชื้ออสุจิผ่านเข้าสู่โพรงมดลูกได้ยาก
      ทำให้ผนังเยื่อบุโพรงมดลูกไม่เหมาะต่อการเจริญของตัวอ่อน

     กลไกทั้งหมดนี้ทำให้ยาเม็ดคุมกำเนิดมีประสิทธิภาพป้องกันการตั้งครรภ์ได้ ซึ่งประสิทธิภาพในการคุมกำเนิดจากยาเม็ดคุมกำเนิดนั้นสูงเกือบร้อยเปอร์เซ็นต์ทีเดียว .... จะเห็นว่าดิฉันใช้คำว่า “เกือบ” เท่านั้นนะคะ นั่นคือไม่ได้แปลว่าจะไม่มีโอกาสตั้งครรภ์ขณะใช้ยาเม็ดคุมกำเนิด เนื่องจากประสิทธิภาพในการคุมกำเนิดจากยาเม็ดคุมกำเนิดนั้นอาจลดลงได้ อันเนื่องมาจากหลายสาเหตุด้วยกัน ได้แก่

     ลืมกินยาคุม การคุมกำเนิดให้ได้ผลสูงสุดต้องปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่วันไหนอยากคุมก็คุม วันไหนไม่อยากคุมก็ไม่คุม หรือบางทีก็ลืมคุมไปเลย เช่น ลืมกินยาคุม เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยครั้งในผู้ใช้ยา การลืมกินยาคุมแม้เพียงเม็ดเดียวก็ทำให้เกิดความเสี่ยงในการตั้งครรภ์แล้ว

     กินยาคุมไม่ตรงเวลา การใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดให้ได้ประสิทธิภาพในการคุมกำเนิดสูงสุดคือ การกินยาให้ตรงเวลาในแต่ละวัน เพื่อให้ระดับฮอร์โมนในร่างกายสม่ำเสมอ ควรกินเวลาใดเวลาหนึ่งตลอดไป แนะนำให้กินหลังอาหารเย็นหรือก่อนนอน เพื่อลดผลข้างเคียงของยาคืออาการคลื่นไส้ ดังนั้นการกินยาเม็ดคุมกำเนิดจึงต้องมีวินัยในการกินยาพอสมควร ไม่ใช่นึกได้เวลาไหนก็กินเวลานั้นเพราะการกระทำเช่นนี้เท่ากับเป็นการเพิ่มความเสี่ยงในการตั้งครรภ์ได้เช่นเดียวกัน

     กินยาอื่นๆ ที่ตีกับยาคุม เนื่องจากมียาหลายตัวที่ทำให้ประสิทธิภาพในการคุมกำเนิดลดลงหากใช้ร่วมกัน ดังนั้นต้องใช้วิธีการคุมกำเนิดแบบอื่นๆ (เช่น การใส่ถุงยางอนามัย) ร่วมด้วยชั่วคราวจนกว่าจะหยุดยาเหล่านั้น ตัวอย่างยาที่ตีกับยาคุม ได้แก่

      ยาที่ทำให้การกำจัดยาคุมออกจากร่างกายได้สูงกว่าปกติ (ปริมาณยาในร่างกายลดลงกว่าปกติ)ได้แก่ ยาแก้ปวด aspirin phenylbutazone amidopyrine, ยาปฏิชีวนะ rifampicin, ยาฆ่าเชื้อรา griesofulvin, ยาไมเกรน dihydroergotamine, ยารักษามะเร็ง cyclophosphamide, ยากันชัก phenytoin phenobarbitone primidone, ยาต้านอาการซึมเศร้า meprobamate chlordiazepoxide

      ยาที่รบกวนการดูดซึมของยาคุม เนื่องจากยาปฏิชีวนะสามารถรบกวนการดูดซึมของฮอร์โมนในยาเม็ดคุมกำเนิดจากลำไส้ ทำให้ปริมาณยาที่ถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายลดลงกว่าปกติ ได้แก่ ampicillin, chloramphenicol, neomycin, nitrofurantoin, ยากลุ่ม sulfonamides และยากลุ่ม tetracyclines

     2. ท้องเสียระหว่างกินยาคุม อาการท้องเสีย อาเจียน หรือการมีภาวะทางเดินอาหารอักเสบเกิดขึ้นในระหว่างที่รับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด ก็อาจมีผลทำให้การดูดซึมของยาเม็ดคุมกำเนิดเข้าสู่ร่างกายได้ไม่สมบูรณ์ จึงมีความเป็นไปได้ที่จะทำให้การคุมกำเนิดล้มเหลว

      จากเหตุผลทั้งหมดนี้คุณคงพอเข้าใจแล้วนะคะว่าเพราะเหตุใด กินยาคุมแล้ว.....ทำไมท้อง ??? ทราบเช่นนี้แล้วคุณที่คุมกำเนิดด้วยวิธีการกินยาเม็ดคุมกำเนิดอยู่ และยังไม่พร้อมที่จะมีบุตร ก็มาลองสำรวจตัวเองดูนะคะว่าตัวคุณมีความเสี่ยงที่จะตั้งครรภ์โดยไม่ได้วางแผนบ้างหรือเปล่า จะได้ป้องกันไว้แต่เนิ่นๆ ค่ะ

Tips : ทำอย่างไรเมื่อลืมกินยาคุม ??? ถ้าลืมกินไปเม็ดเดียว นึกได้เมื่อไร ให้ไปหยิบเม็ดที่ลืมมากินทันที แล้วเม็ดถัดไปก็กินตามเวลาปกติที่เคยกิน แต่ถ้าหากว่านึกได้เวลาที่ต้องกินอีกเม็ด ก็ให้กินไปทีเดียว 2 เม็ดเลย ส่วนเม็ดถัดไปก็ให้กินตามเวลาปกติ ถ้าลืมกิน 2 เม็ดติดต่อกัน ให้กินวันละ 2 เม็ด ใน 2 วันถัดมา โดยกิน 2 เม็ดที่ลืมทันทีที่นึกได้ ส่วนวันรุ่งขึ้น กินเช้า 1 เม็ด เย็น 1 เม็ด หลังจากนั้นให้กินยาที่เหลือไปตามปกติจนหมดแผง แต่กรณีที่ลืมแบบนี้ อาจทำให้รอบเดือนมากะปริบกะปรอยได้ เป็นเรื่องปกติไม่ต้องตกใจ ถ้าลืมกินติดกันเกิน 2 เม็ด ให้หยุดยาไปเลย รอให้รอบเดือนมา แล้วค่อยเริ่มแผงใหม่ ระหว่างนั้นต้องคุมกำเนิดด้วยวธีอื่นไปก่อน

การลืมกินยาคุม...จะท้องทุกครั้งมั้ย ??  อันนี้ขึ้นกับว่าลืมกินช่วงไหน การลืมกินยาช่วงที่อันตรายที่สุด ก็คือ การลืมกินยาในช่วงต้นและช่วงท้ายของแผง (ใกล้กับช่วง 7 วันที่หยุดยา) นับว่าเป็นช่วงที่อันตรายที่สุด (มีโอกาสตั้งครรภ์มากที่สุด) ถ้าหากว่าลืมกินยาในช่วงนี้ทางที่ดีควรคุมกำเนิดแบบอื่นร่วมด้วย ประมาณ 1 สัปดาห์นับจากวันที่ลืมกินยา ...แต่ทางทีดีไม่ควรลืมกินยานะคะเพราะการลืมกินยาแม้เพียงเม็ดเดียว ก็เพิ่มความเสี่ยงในการตั้งครรภ์ได้ค่ะ ทำอย่างไรหากต้องใช้ยาอื่น(ที่สงสัยว่าจะตีกับยาคุม) ???    1. ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรให้แน่ใจก่อนว่าสามารถ ใช้ยาร่วมกับยาเม็ดคุมกำเนิดได้หรือไม่    2. หากไม่แน่ใจควรคุมกำเนิดด้วยวิธีอื่นร่วมด้วย จนกว่าจะกินยาที่สงสัยหมด และควรคุมกำเนิดวิธีอื่นร่วมดัวยหลังจากหยุดยาที่สงสัยหมดไปประมาณ1 สัปดาห์ เพราะยาที่สงสัยอาจยังสะสมอยู่ในร่างกายและมีผลลดประสิทธิภาพในการคุมกำเนิด ของยาเม็ดคุมกำเนิดแม้ว่าจะหยุดไปแล้วก็ตาม