รับมือกับวัณโรคในครอบครัว

     จากสถิติเท่าที่มีการรวบรวมไว้ในขณะนี้ของประเทศไทย เป็นตัวเลขยอดรวมของปี พ.ศ.2549 (รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยา สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค) พบว่ามีผู้เป็นวัณโรคเข้ารับการรักษาทั้งสิ้น 33,422 ราย คิดเป็น 53.37 ต่อประชากรแสนคน ซึ่งเพิ่มมากขึ้นกว่าสถิติปีก่อนหน้านั้นเล็กน้อย ในจำนวนนี้มีผู้เสียชีวิต 216 ราย คิดเป็น 0.34 ต่อประชากรแสนคน สัดส่วนของผู้ที่เป็นวัณโรคจำแนกตามกลุ่มอายุ ที่มากที่สุดได้แก่ คนที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป รองลงมาได้แก่กลุ่ม 35-44 และ 45-54 ปีตามลำดับ ส่วนใหญ่เป็นเพศชายมากกว่าเพศหญิง อัตราส่วนชาย : หญิง เท่ากับ 1.9 : 1

     นั่นหมายความว่ายุคนี้เราๆ ท่านๆ ต่างก็มีโอกาสสัมผัส หรือติดเชื้อวัณโรคกันได้ทุกคนไม่มากก็น้อย หากว่าบริเวณที่คุณอยู่บังเอิญมีเชื้อวัณโรคแพร่กระจาย ต่างกันที่ว่าภูมิคุ้มกันของใครจะดีกว่ากัน

     วัณโรคเกิดจากเชื้อแบคทีเรียกลุ่มที่เรียกว่า Mycobacterium tuberculosis complex ประกอบด้วยเชื้อ 3 ชนิดได้แก่ Mycobacterium tuberculosis, Mycobacterium africanum และ Mycobacterium bovis แต่เชื้อก่อโรคส่วนใหญ่ได้แก่ Mycobacterium tuberculosis ซึ่งสามารถเกิดได้กับอวัยวะต่างๆ ของร่างกายไม่เพียงเฉพาะที่ปอดอย่างเดียวเท่านั้น

     อาการของวัณโรค โดยทั่วไปจะสังเกตได้จากอาการไข้ต่ำๆ เป็นเรื้อรัง ร่วมกับเบื่ออาหารน้ำหนักลด ร่างกายซูบผอมลง ร่วมกับอาการของการติดเชื้อที่อวัยวะแต่ละระบบ เช่น

     • อาการไอเรื้อรัง มีเสมหะหรือบางครั้งอาจมีเสมหะปนเลือด (วัณโรคปอด)
     • ถ่ายเหลว หรือถ่ายเป็นน้ำติดต่อกันเป็นเวลานานๆ บางครั้งหลายหนต่อวัน (วัณโรคทางเดินอาหาร)
     • ปวดศีรษะเรื้อรังนานเป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือน ปวดมากขึ้นเรื่อยๆ และซึมลง (วัณโรคเยื่อหุ้มสมอง)
     • ปวดหลังเรื้อรังและเป็นมากขึ้นโดยเฉพาะเวลานอน (วัณโรคกระดูกสันหลัง)
     • ปวดแน่นใต้ชายโครงขวา ตับโต อาจมีอาการตัวเหลืองตาเหลือง (วัณโรคตับ หรือวัณโรคชนิดแพร่กระจาย)
     • เป็นผื่นบริเวณใดบริเวณหนึ่งเรื้อรังรักษาไม่หายแต่ไม่มีอาการเจ็บปวด (วัณโรคผิวหนัง)

     ถ้าสังเกตว่าตนเองหรือคนใกล้ชิดเกิดอาการเหล่านี้ โดยเฉพาะอาการที่เป็นเรื้อรังแม้รับประทานยารักษาเบื้องต้นแล้วแต่ก็ยังไม่หาย ควรตั้งข้อสงสัยแล้วรีบไปปรึกษาแพทย์ โดยเฉพาะในคนที่ติดเชื้อไวรัส HIV ซึ่งจะมีร่างกายอ่อนแอ ภูมิคุ้มกันบกพร่องเป็นทุนเดิมจะยิ่งเสี่ยงต่อการเกิดโรคได้ง่ายมาก

     อย่างไรก็ตามแม้วัณโรคจะเป็นโรคติดต่อก็จริง แต่สามารถควบคุมได้ด้วยยา ดังนั้นจึงไม่ใช่เรื่องที่คุณจะต้องกังวลไปเกินกว่าเหตุ หรือพาลไปรังเกียจบุคคลที่เป็นวัณโรคเสีย สิ่งสำคัญคือต้องควบคุมให้ผู้นั้นปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉพาะการรับประทานยาอย่างเคร่งครัดตามกำหนดเวลา ซึ่งจะใช้เวลารักษาติดต่อกันอย่างน้อย 4 เดือนขึ้นไป ถ้าไม่เช่นนั้นก็อาจเป็นสาเหตุให้เกิดอาการของเชื้อดื้อยา ซึ่งจะทำให้การรักษาทำได้ยากขึ้นมาก
แล้วถ้าสมาชิกในครอบครัวของคุณมีการตรวจพบว่าเป็นวัณโรค ควรจะปฏิบัติตัวอย่างไร?

  

     สำหรับคนที่ต้องอยู่ร่วมกับผู้ที่เป็นวัณโรค

     • ประการแรกคือต้องแนะนำให้ผู้ที่เป็นวัณโรคเข้ารับการรักษาตัวอย่างถูกต้องจากแพทย์ และดูแลให้เขารับประทานยาตามที่แพทย์กำหนดอย่างเคร่งครัด
     • ไม่ใช้ข้าวของเครื่องใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้ที่เป็นช่วงระหว่างรับการรักษา
     • ไม่มีความจำเป็นต้องหลีกหนี ถอยห่าง หรือรังเกียจผู้ที่เป็นวัณโรคที่กำลังรับการรักษา เพราะหากเขารับประทานยาตามกำหนดแล้ว เชื้อจะถูกทำลายและมีโอกาสแพร่เชื้อน้อยมาก
     • ผู้อยู่ใกล้ชิดในบ้านเดียวกับผู้ป่วยทุกคนควรไปให้แพทย์ตรวจ และอาจจำเป็นต้องรับประทานยาป้องกันวัณโรค
     • เด็กแรกเกิดควรได้รับการฉีดวัคซีน BCG ป้องกันวัณโรค และแยกออกห่างจากผู้ที่เป็น

     ป้องกันตัวเองสำคัญที่สุด

     • สำหรับคนทั่วไปควรเข้ารับการตรวจสุขภาพและเอกซเรย์ปอดอย่างน้อยปีละครั้ง เพื่อตรวจหาความผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นแต่เนิ่นๆ เพราะบางครั้งการติดเชื้อวัณโรคก็ไม่แสดงอาการผิดปกติใดๆ
     • รักษาสุขภาพให้แข็งแรงอยู่เสมอ ด้วยการหมั่นออกกำลังกาย และรับประทานอาหารให้ครบหมู่
     • หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่อวัณโรค เช่น การเปลี่ยนคู่นอนบ่อยๆ ดื่มเหล้า สูบบุหรี่ ติดยาเสพติด

     คุณสามารถเข้ารับการตรวจรักษาและฉีดวัคซีน BCG ป้องกันวัณโรคได้ที่
     • โรงพยาบาลทุกแห่งทั่วประเทศ
     • สถานีอนามัยใกล้บ้าน
     • สมาคมปราบวัณโรคแห่งประเทศไทย
     • ศูนย์บริการสาธารณสุข กทม.
     • ศูนย์วัณโรคเขต
     • สถานตรวจโรคปอดกรุงเทพฯ