จากอาวุธโบราณมาสู่กีฬาระดับโลก
มีการพบว่าการประดิษฐ์คันธนูและลูกธนูเกิดขึ้นมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ จากหลักฐานภาพวาดโบราณเป็นรูปคนยิงธนูบนผนังถ้ำ Valltorta Gorge ประเทศสเปน ซึ่งเชื่อว่าเขียนขึ้นในช่วง 7,000-2,000 ปีก่อนคริสตศักราช มีหลักฐานบันทึกว่าชาวอียิปต์โบราณใช้ธนูในการล่าสัตว์และทำศึกตั้งแต่ 3,500 ปีก่อนคริสตศักราช จนมาถึงในปลายศตวรรษที่ 15 มีการพัฒนาหันมาใช้หน้าไม้และปืนเป็นอาวุธสงคราม จึงต้องเปลี่ยนรูปแบบการใช้ธนูไปเป็นการฝึกยิงเป้าแทน ธนูถูกกำหนดให้เป็นกีฬาเพื่อการแข่งขันในโอลิมปิกเกมส์ ปี ค.ศ.1900 เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งยังคงได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายทั่วโลก มีการจัดแข่งขันหลายระดับทั้งโอลิมปิกเกมส์ เอเชียนเกมส์ ซีเกมส์ ชิงแชมป์โลก ชิงแชมป์เอเชีย ซึ่งในประเทศไทยก็มีการจัดตั้งสมาคมกีฬายิงธนูแห่งประเทศไทยขึ้นเป็นศูนย์กลางคอยดูแลมาตรฐานการฝึกอบรมนักกีฬายิงธนูจากภูมิภาคต่างๆ

คนที่เคยได้ลองหยิบคันธนูขึ้นมายิงเป้าอย่างน้อยสักครั้งในชีวิตคงยอมรับตรงกันว่า เป็นกีฬาที่ท้าทายสมรรถภาพร่างกายไม่น้อยเลยทีเดียว เห็นวิธีการยิงดูเหมือนไม่ยาก แค่ยกคันธนูมาเหนี่ยว เล็งเป้าแล้วยิง แค่นี้ แต่ผลลัพธ์ที่ได้จะให้ตรงกลางเป้านั้นไม่ง่ายเสมอไป แม้แต่คุณมิกซ์ เจนจิรา เกิดประสพ นักกีฬายิงธนูระดับทีมชาติผู้ซึ่งวันนี้ผันตัวเองขึ้นมาเป็นโค้ชฝึกสอนให้กับเยาวชนของชาติยังบอกว่า การเล่นกีฬายิงธนูให้ประสบความสำเร็จต้องอาศัยเทคนิคเฉพาะตัวต่างๆ หลายอย่างด้วยการเรียนรู้ฝึกฝนและฝึกซ้อมให้มาก และได้รับคำแนะนำที่ถูกต้องจากคนที่รู้จริง นอกจากสุขภาพ พละกำลัง และความแข็งแรงของร่างกายผู้ฝึกแล้ว ยังต้องรู้จักการควบคุมสมาธิให้นิ่ง และสังเกตสภาพแวดล้อมต่างๆ รอบตัวแม้กระทั่งทิศทางลมฟ้าอากาศในขณะนั้น เพราะเหล่านี้มีผลต่อคุณภาพการยิงทั้งสิ้น


รู้จักกีฬายิงธนูให้มากขึ้น
หัวใจสำคัญของการยิงธนูอยู่ที่ความแม่นยำ ซึ่งมีผลต่อการเก็บแต้มคะแนน จึงเป็นความท้าทายให้เราเอาชนะ ทุกวันนี้มีหลายแห่งเปิดให้เด็ก เยาวชน และคนที่สนใจกีฬาชนิดนี้เข้ามาเรียนรู้ฝึกหัด และฝึกซ้อมกัน มีทั้งสนามซ้อมของสมาคมยิงธนูในการกีฬาแห่งประเทศไทยเอง และของเอกชนที่มักสอนโดยโค้ช หรือผู้เชี่ยวชาญจากทีมชาติ จริงๆ แล้วไม่ว่าจะอยู่ในวัยไหนเป็นชายหรือหญิงก็สามารถหัดเล่นยิงธนูได้ถ้ามีสุขภาพแข็งแรง สนใจและตั้งใจจริงในการฝึกฝน มีเวลาฝึกซ้อมบ่อยๆ มีอุปกรณ์รวมทั้งผู้สอนที่เชี่ยวชาญ แต่คนที่หัดตั้งแต่เป็นเด็กจะได้เปรียบกว่าในแง่การเตรียมสมรรถภาพร่างกายและพัฒนาความพร้อมในด้านต่างๆ เพื่อไต่ระดับไปสู่การแข่งขันและโอกาสก้าวสู่สนามระดับชาติต่อไป

เมื่อคิดว่ากายพร้อมใจพร้อมที่จะเข้าสู่การฝึกยิงธนูกันแล้ว อันดับต่อไป ต้องทำความรู้จักกับอุปกรณ์ที่จำเป็นสำหรับกีฬายิงธนู ได้แก่
- คันธนู
- ลูกธนู
- ที่ป้องกันแขน (arm guard)
- แผ่นหนังรองนิ้วมือ
- ซองใส่ลูกธนู
- เป้ารองรับลูกธนู ในกรณีที่ฝึกซ้อมเอง

การเลือกใช้อุปกรณ์
อุปกรณ์สำคัญอย่าง คันธนู มีหลายขนาด ก่อนเลือกใช้ผู้เล่นควรจะต้องลองก่อนว่าส่วนสูง และกำลังในการยกคันธนูและการน้าวสาย เหมาะสมกับคันธนูที่ยาวขนาดไหน?

- เมื่อน้าวสายมาที่จุดน้าวแล้วสายธนูจะทำมุมที่จุดน้าว 125-135 องศา จึงถือว่าเป็นคันที่เหมาะสมสำหรับคนนั้น
คันธนูยาว 60-64 นิ้ว สำหรับผู้ที่มีระยะน้าว 24 นิ้ว หรือน้อยกว่า
คันธนูยาว 65-66 นิ้ว สำหรับผู้ที่มีระยะน้าว 25-26 นิ้ว หรือน้อยกว่า
คันธนูยาว 67-68 นิ้ว สำหรับผู้ที่มีระยะน้าว 27-28 นิ้ว หรือน้อยกว่า
คันธนูยาว 69-70 นิ้ว สำหรับผู้ที่มีระยะน้าว 29 นิ้ว ขึ้นไป

- ทดสอบน้ำหนักและแรงน้าว โดยใช้คันธนูที่สามารถน้าวมาถึงแก้ม และน้าวอยู่อย่างนั้นได้นานประมาณครึ่งนาที
สำหรับเด็กๆ ที่เริ่มหัดใหม่ ควรใช้ธนูที่มีน้ำหนักแรงน้าว 15-20 ปอนด์, ผู้หญิงใช้ 20-25 ปอนด์, ผู้ชายใช้ 25-30 ปอนด์

ลูกธนู ทำด้วยไม้หรือไฟเบอร์กลาส และหางลูกธนูชนิดขนไก่ ใช้ลูกธนูที่ยาวกว่าระยะน้าวประมาณ 2 นิ้ว

เป้าธนู เป็นแผ่นกระดาษ มี 2 ขนาด คือ 122 ซ.ม. และ 80 ซ.ม. แบบใหญ่ใช้ในการแข่งขันระยะ 90, 70, 60 เมตร ส่วนแบบเล็กใช้ในการแข่งระยะ 50, 30 เมตร พิมพ์เป็นรูปวงกลมซ้อนเป็นชั้นๆ มี 5 สีเรียงลำดับ ได้แก่ ขาว ดำ ฟ้า แดง และเหลือง (Gold)แต่ละวงและสีจะมีค่าคะแนนแตกต่างกันตามลำดับ
สีขาว วงนอก 1 คะแนน วงใน 2 คะแนน
สีดำ วงนอก 3 คะแนน วงใน 4 คะแนน
สีฟ้า วงนอก 5 คะแนน วงใน 6 คะแนน
สีแดง วงนอก 7 คะแนน วงใน 8 คะแนน
สีเหลือง วงนอก 9 คะแนน วงใน 10 คะแนน วงในสุดกึ่งกลางเป้า 10 คะแนน

ซึ่งเป้าที่จะใช้ในการแข่งขันได้ ต้องเป็นเป้าที่ได้รับการรับรองมาตรฐานจากสมาคมยิงธนูแล้วเท่านั้น

เมื่ออุปกรณ์พร้อม สถานที่พร้อม ก็มายิงธนูกันเลย!
แรกเริ่มฝึกหัด ทุกคนที่เล่นต้องอบอุ่นร่างกายประมาณ 10-15 นาที ให้กล้ามเนื้อเส้นสายได้เตรียมตัวพร้อมสำหรับออกแรงกันก่อนเช่นเดียวกับการเล่นกีฬาชนิดอื่นๆ คนเริ่มต้นเรียนจะต้องรู้พื้นฐานการจับคันธนู วางท่า เล็ง เหนี่ยวน้าว ยิง ให้ถูกต้อง โดยเริ่มกันที่ระยะใกล้ๆ ก่อน เช่น ประมาณ 10 เมตร เมื่อคุ้นชินแล้วจึงค่อยๆ เพิ่มความยากด้วยการเพิ่มระยะห่างจากจุดยืนถึงเป้าให้ห่างขึ้นทีละน้อย ระยะห่างที่สุดสำหรับผู้ชายในการแข่งขันอยู่ที่ 90 เมตร และผู้หญิงอยู่ที่ 70 เมตร โดยมีวิธีการยิงดังนี้

1. การยืน ยืนคร่อมเส้นยิง โดยให้เท้าแยกห่างกันประมาณ 1 ฟุต น้ำหนักตัวอยู่กึ่งกลางเท้าทั้งสอง และหันไหล่ด้านที่ถือคันธนูเข้าหาเป้า

2. การเสียบลูกธนู เสียบลูกธนูที่จุดเสียบลูกธนูบนสาย ให้หางลูกธนูต่างสี ตั้งฉากกับสายธนู พร้อมกับพาดลูกธนูกับที่พาด

3. การเกี่ยวสายธนู ใช้มือขวาเกี่ยวสายธนู โดยใช้นิ้วชี้เกี่ยวสายธนูอยู่ด้านบนของลูกธนู ให้นิ้วกลาง และนิ้วนางเกี่ยวสายธนูอยู่ด้านล่างของลูกธนู โดยใช้ข้อแรกของนิ้ว

4. การน้าวสาย ยกคันธนูให้ตั้งฉากกับพื้น มือซ้ายที่จับคันธนูดันไปทางเป้า พร้อมกับน้าวสายธนูด้วยมือขวามาจนถึงจุดน้าว

5. การจับคันธนูในกรณีที่เป็นคนถนัดขวา หรือตาเล็งเป็นตาขวา ให้จับที่มือจับบนคันธนูด้วยมือซ้าย โดยให้แหล่งธนูอยู่ด้านซ้าย

6. จุดน้าว จุดน้าวของการยิงธนูแบบไม่มีศูนย์อยู่บริเวณมุมปาก ให้น้าวจนนิ้วชี้หรือนิ้วกลางของมือขวามาอยู่ที่จุดน้าว โดยใช้นิ้วเป็นเหมือนตะขอเกี่ยวสาย จุดน้าวของคันยิงธนูแบบใช้ศูนย์อยู่ที่ใต้คาง ดึงสายธนูให้สายแตะปลายจมูกกับปากกลางหรือริมคาง โดยนิ้วที่น้าวอยู่ใต้คาง

7. การเล็ง การเล็งโดยไม่ใช้ศูนย์ ในขณะที่น้าวสายมาถึงจุดน้าวแล้ว ให้ใช้มือซ้ายที่ถือคันธนูชี้ไปทางทิศที่ต้องการจะยิง ให้แขนตั้งฉากกับลำตัวตลอดเวลา จะเล็งสูงให้เอียงสะเอวขึ้น จะเล็งต่ำให้เอียงสะเอวลง การเล็งโดยใช้ศูนย์ให้แนวสายตาขวาผ่านสายธนูที่ดึงมาที่จุดน้าว ผ่านศูนย์ที่คันธนู และให้ศูนย์ชี้อยู่ที่จุดบนเป้าที่ต้องการจะยิง

8. การยิง เมื่อเล็งไปยังตำแหน่งบนเป้าที่ต้องการแล้ว ให้คลายนิ้วทั้งสามที่น้าวสายธนูอยู่โดยที่ไม่ขยับส่วนอื่นๆ ของร่างกาย

9. การคงสภาพท่ายิง เมื่อปล่อยลูกธนูออกไปแล้วให้ยืนนิ่งอยู่ในท่าเดิมเล็งอยู่ที่เป้า จนกระทั่งลูกกระทบเป้า

หมายเหตุ:
- การยิงธนูควรยืนอยู่บนเส้นยิงเดียวกัน ตามที่ได้กำหนดไว้ให้เท่านั้น
- ควรปฏิบัติตามคำแนะนำ และกฎกติกาต่างๆ ในการยิง และการใช้สนามจากครูผู้ฝึกสอนโดยเคร่งครัด เพื่อความปลอดภัยต่อตนเองและผู้อื่น

กฎสำคัญที่สุดในการยิงธนู คือ กฎแห่งความปลอดภัย
เนื่องจากการยิงธนูเป็นกีฬาที่อาจสร้างอันตรายให้กับคนอื่นๆ ได้ หากขาดการระมัดระวังและประมาทในการเล่น ดังนั้นผู้เล่นจึงต้องยึดกฎแห่งความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด ก่อนที่จะยิงธนูทุกครั้งต้องแน่ใจว่าบริเวณเป้า และด้านหลังเป้าปลอดภัย ไม่มีคน สัตว์ หรือสิ่งของอยู่ใกล้เกะกะ จึงจะปล่อยลูกธนูออกไป

กฎและกติกาการยิงธนู
1. พึงรักษากฎแห่งความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด ระลึกเสมอว่า ธนูเป็นอาวุธที่ใช้ในการกีฬาเท่านั้น ลูกธนูที่ยิงออกไปก่อให้เกิดอันตรายได้ หากผู้ยิงขาดความระมัดระวัง 
2. ในขณะที่รอจะเข้าเส้นยิง หรือช่วยดูตำแหน่งลูกธนูให้กับนักยิงธนูผู้อื่นขณะทำการยิง ให้อยู่ด้านหลังของผู้ยิง หรือบนเส้นยิง เมื่อทุกคนยิงเสร็จแล้วจึงจะเดินไปที่เป้าได้
3. เก็บลูกธนูไว้ในซองลูกธนูจนกว่าจะเข้าเส้นยิงและถึงเวลายิง
4. อย่าปล่อยลูกธนูออกไปจนกว่าจะเห็นเป้าหมายชัดเจน และแน่ใจว่าบริเวณใกล้เคียงหรือด้านหลังของเป้าปลอดภัย
5. อย่าพยายามแสดงความสามารถด้วยการใช้ผู้อื่นเป็นเป้า หรือให้ผู้อื่นถือเป้าที่จะยิง
6. อย่าปล่อยลูกธนูออกไปถ้าไม่สามารถเห็นตำแหน่งที่ลูกธนูจะไปตก อย่ายิงธนูระยะไกลในบริเวณที่เป็นป่าไม้ อย่ายิงธนูขึ้นฟ้าตรงๆ
7. อย่าใช้ลูกธนูที่ชำรุด ตรวจดูลูกธนูแต่ละลูกโดยละเอียดในขณะเก็บลูก
8. อย่าขึ้นคันธนูผู้อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาต และห้ามน้าวสายธนูไม่ว่ากรณีใดๆ อย่าแตะต้องอุปกรณ์ยิงธนูของผู้อื่นก่อนได้รับอนุญาต
9. อย่าสวมรองเท้าแตะหรือไม่สวมรองเท้าเดินในสนามยิงธนู
10. ช่วยเหลือเพื่อนนักยิงธนูและกีฬายิงธนู

ด้วยการใช้วิจารณญาณประกอบกับมนุษยสัมพันธ์ที่สอดแทรกคำแนะนำเกี่ยวกับการปฏิบัติเพื่อความปลอดภัยในการใช้ธนู ช่วยแก้ไขข้อบกพร่องซึ่งอาจจะเป็นอันตรายต่อนักยิงธนู ผู้ชม ผู้ยิง และอุปกรณ์การยิง รวมทั้งอุปกรณ์ของผู้อื่น ตลอดจนสัตว์ป่าในบริเวณนั้น หรือแม้แต่ธรรมชาติที่สวยงามในสนามยิงธนู

นอกจากจะได้พิสูจน์ความแม่นยำของตัวเองแล้ว คนที่ฝึกยิงธนูจะได้ของแถมคือการฝึกฝนกล้ามเนื้อร่างกายให้แข็งแรง และมีสมาธิจดจ่อกับสิ่งที่ทำอยู่เสมอด้วย ดังนั้นคุณพ่อคุณแม่คนไหนที่อยากให้ลูกมีสมาธิดีๆ อาจจะชักชวนลูกๆ มาฝึกหัดยิงธนูกันดูบ้าง เผื่อในวันหนึ่งลูกหลานคุณอาจก้าวไปถึงทีมชาติได้ใครจะรู้ และท้ายที่สุดนี้เราแถมเรื่องกติกาการแข่งขันมาให้ด้วยแล้วครับ

ขอขอบคุณข้อมูล :
ขอขอบคุณ: Mix Archery Club สโมสรสีวลีรังสิต 2 โทร. 0 1836 2869, 0 2974 3372
ข้อมูลกติกาการแข่งขัน จาก สมาคมกีฬายิงธนูแห่งประเทศไทย