เจ้าบ๊อกแสนรู้...
เพื่อนเล่นสนุกของคุณปู่คุณย่า
ลองสังเกตดูสิคะว่าครอบครัวไหนที่มีสัตว์เลี้ยงไม่ว่าจะเป็นสุนัข
แมว กระต่าย นก หรือแม้แต่ปลาในตู้ ฯลฯ คนในบ้านส่วนใหญ่มักจะเป็นคนจิตใจดีและอารมณ์ดี
แม้จะรู้สึกเป็นภาระผูกพันต้องคอยกังวล หาข้าวปลาอาหารให้มันกิน
แต่ผลพลอยได้ก็คือความสุขใจ เพลินใจที่ได้เห็นมันเจริญเติบโต
เอ็นดูเมื่อมันเข้ามาเล่น
คลอเคลียอยู่ใกล้ๆ หรือทำท่าทางแสนรู้ต่างๆ
โดยเฉพาะสุนัขซึ่งมีนิสัยจงรักภักดีต่อเจ้าของตามธรรมชาติ
และสามารถเรียนรู้คำสั่งของคนได้ไม่ยาก หากฝึกมันให้รู้จักทำตามคำสั่งสักหน่อยเราก็สามารถใช้ประโยชน์หลายอย่าง
เช่นกิจกรรมที่เรียกว่า สุนัขบำบัด (Dog therapy) มีการฝึกสุนัขให้เอาไว้เล่นกับผู้สูงอายุ
คนที่มีปัญหาการเคลื่อนไหว หรือโรคซึมเศร้าเพื่อความ-เพลิดเพลินเจริญใจ
ช่วยลดความเครียดซึ่งมีผลต่อระดับความดันเลือดสูงได้ด้วย
รายละเอียดจะเป็นอย่างไร ลองมาฟังจิตแพทย์ นักกิจกรรมบำบัด
สัตวแพทย์ และครูฝึกสุนัขที่เคยมีประสบการณ์ตรงกับกิจกรรมนี้พูดถึงเรื่องนี้กันดีกว่าค่ะ
พญ.เรขา กลลดาเรืองไกร แผนกจิตเวช
สุนัขบำบัด  เป็นกลวิธีในการบำบัดสุขภาพผู้สูงอายุแบบองค์รวมวิธีหนึ่งโดยการให้ผู้สูงอายุได้มีโอกาสเล่นกับสุนัขที่ถูกฝึกมาให้เชื่อฟังคำสั่งซึ่งได้ผลกับคนสูงอายุทั้งในแง่ร่างกายและจิตใจ
ทางร่างกายคือการได้ออกแรง ออกกำลังกายตามธรรมชาติระหว่างที่เล่นกับสุนัข
ส่วนด้านจิตใจนั้นเนื่องจากสุนัขเป็นสัตว์เลี้ยงที่มีนิสัยเข้ากันได้กับคนมากกว่าสัตว์เลี้ยงอื่นๆ
ทั้งน่ารักและซื่อสัตย์ต่อเจ้าของ แถมยังฉลาดแสนรู้ ก็เป็นการกระตุ้นทางอารมณ์และจิตใจของผู้เลี้ยงหรือเล่นกับมัน
นอกจากนี้ถ้าผู้สูงอายุพาสุนัขไปเดินเล่นนอกบ้าน ได้พบปะกับคนอื่นที่รักสุนัขเหมือนกันก็จะสามารถพูดคุยแลกเปลี่ยนความรู้และข้อมูลวิธีการดูแลสุนัข
ได้เพื่อนเพิ่มได้สังคมตามมา
นอกจากนี้เวลาผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียวก็มักจะรู้สึกเหงา
บางท่านอาจรู้สึกน้อยใจที่ไม่มีใครอยู่เป็นเพื่อน บ้างก็คิดว่าตัวเองอยู่ไปก็ไม่มีประโยชน์อะไรแค่รอวันตายเท่านั้น
พอสะสมความคิดเหล่านี้ไว้มากๆ ก็จะเกิดภาวะเครียด ซึมเศร้า
เบื่ออาหารไม่อยากดูแลตัวเอง ก็มีผลต่อสภาพร่างกายไปด้วย หากมีสุนัขคอยเป็นเพื่อน
เวลาเล่นกับมันแล้วได้รับความรู้สึกว่ามันรักตอบ ได้ดูแล แปรงขน
อาบน้ำ ให้อาหาร พาไปหาหมอ ได้รู้สึกเป็นเจ้าของอีกชีวิตหนึ่งทำให้ตัวเองมีคุณค่า
เมื่อทำสิ่งเหล่านี้ด้วยความเต็มใจก็จะเกิดความสุข สมองก็จะหลั่งเอ็นดอร์ฟีนซึ่งเป็นสารแห่งความสุขที่จะไปช่วยกระตุ้นการทำงานของภูมิต้านทานได้ดีขึ้น
และลดอาการปวดต่างๆ เช่น การปวดเรื้อรัง เมื่อสภาพจิตใจดีก็จะส่งผลกับสภาพร่างกายที่ดีด้วย
ในต่างประเทศจะมีการฝึกสุนัขให้เชื่องและคุ้นเคยกับคนแปลกหน้า
แล้วพาไปสถานดูแลผู้สูงอายุให้ได้เล่นด้วย หรือดูสุนัขโชว์ความสามารถน่ารักๆ
ต่างๆ มีการวิจัยว่าหลังจากผู้สูงอายุได้มีปฏิสัมพันธ์กันกับสุนัขแล้วจะอารมณ์ดีไปได้ถึง
2 วันเลยทีเดียว ในเมืองไทยก็เคยมีกิจกรรมแบบนี้แต่ยังไม่มีการศึกษาที่ชัดเจน
อย่างไรก็ตามพบว่าผู้สูงอายุดูยิ้มแย้มกระฉับกระเฉง กระปรี้กระเปร่ามากขึ้น
การเลือกสุนัขพันธุ์ที่เหมาะสมคงต้องพิจารณาจากสถานที่และความต้องการ
เช่น อยากให้มันช่วยเฝ้าบ้านหรือเป็นแค่เพื่อนเล่นก็พอ ขนาดตัวใหญ่หรือเล็ก
ขนาดพื้นที่ และสมาชิกในบ้านยอมรับการเลี้ยงสุนัขได้หรือไม่
ถ้าเลือกได้แล้วก็มาดูว่าพันธุ์ไหนจะตรงกับประเด็นที่ต้องการได้บ้าง
ควรนำมาฝึกให้รู้จักเจ้าของ มีมารยาทดี พบว่าสุนัขจรจัดจากข้างถนนบางตัวเมื่อนำมาเลี้ยงดีๆ
และฝึกสอนมารยาทสักหน่อยก็สามารถเรียนรู้ได้ไวและเป็นสุนัขที่น่ารักน่าเลี้ยงได้
คุณนิรุทติ์ อมรคณารัตน์ นักกิจกรรมบำบัด
ปัญหาเดิมๆ ของการทำกายภาพบำบัดในผู้สูงอายุ หรือคนที่เป็นอัมพฤกษ์
อัมพาต คือ คนเหล่านั้นมักจะไม่มีแรงจูงใจที่จะทำ เช่น แรงที่จะยกแขน
ลุกขึ้นนั่ง หรือหยิบจับสิ่งของ จึงต้องหากิจกรรมที่เขาชอบ
ทำได้และอยากทำมาเป็นสื่อช่วยในการบำบัด อย่างเช่นการทำอาหาร
วาดเขียน หรือเล่นกับสุนัข เป็นต้น
อย่างแรกคงต้องประเมินก่อนว่าผู้สูงอายุท่านนั้นมีปัญหาทางกายภาพด้านไหนบ้างแล้วจะใช้กิจกรรมเป็นสื่ออย่างไรจึงเหมาะสมในการทำกายภาพบำบัด
เช่น คนที่กล้ามเนื้ออ่อนแรงต้องบริหารออกกำลังกล้ามเนื้อ
คนที่ยกแขนไม่ได้ต้องฝึกยกแขน ก็เปลี่ยนให้ลองเอื้อมไปหยิบอาหารให้สุนัข
หากมือไม่มีแรงหยิบจับสิ่งของก็จะฝึกให้หยิบจับขนม ไส้กรอก
เอาให้สุนัขกิน บางคนที่ชอบนั่งนอนอยู่แต่บนเตียงก็เปลี่ยนให้นั่งบนเก้าอี้เพื่อฝึกการทรงตัวและหยิบอาหาร
การยกจานอาหาร ยืดตัวเพื่อหยิบอาหารในระดับสูงๆ หรือขว้างอาหารให้สุนัขไปคาบเก็บกลับมาให้
การถือแปรงแปรงขนสุนัขนอกจากจะมีแรงกระตุ้นให้ทำได้ซ้ำๆ อย่างเพลิดเพลินเป็นเวลานานขึ้นโดยไม่เบื่อแล้วยังได้ฝึกยืดกล้ามเนื้อบริเวณหัวไหล่
เพิ่มช่วงการเคลื่อนไหว และฝึกการทรงตัวด้วย
สัตวแพทย์หญิงวจีรัตน์ กังสะนันท์ เจ้าของศูนย์ฝึกสุนัข
ที่ผ่านมาทางศูนย์ฝึกฯ มีการฝึกสุนัขบำบัดเพื่อให้สามารถนำไปช่วยบำบัดให้กับผู้สูงอายุ
หรือเด็กที่มีปัญหาการเรียนรู้ ฯลฯ เพื่อให้สุนัขที่ฝึกมาแล้วได้มีโอกาสทำประโยชน์กับคนอื่นบ้างดีกว่าอยู่ในบ้านเฉยๆ
เมื่อไม่นานมานี้เคยนำสุนัขที่ฝึกแล้วพร้อมกับเจ้าของและครูฝึกไปเยี่ยมผู้สูงอายุที่บ้านบางแค
ไปเล่นและโชว์ความน่ารักต่างๆ เพื่อช่วยให้ท่านเหล่านั้นได้คลายความเหงาลงได้บ้าง
รวมทั้งไปช่วยให้ผู้สูงอายุได้ออกกำลังกายในลักษณะของกายภาพบำบัด
หลักเกณฑ์การคัดเลือกสุนัขบำบัด ข้อแรกคือ สุนัขต้องผ่านการฝึกเชื่อฟังคำสั่งพื้นฐานมาแล้วเพื่อให้ผู้จูงสุนัขสามารถบังคับสุนัขได้ง่ายขึ้น
ต้องเป็นสุนัขที่แข็งแรง มีสุขภาพดี ไม่ป่วยเป็นโรคติดต่อ
และต้องเป็นสุนัขนิสัยดี ไม่ก้าวร้าว ไม่ดุร้าย ซึ่งตรงนี้เราจะมีการทดสอบนิสัยดูว่าเป็นสุนัขนิสัยดีหรือไม่
หากผ่านการทดสอบแล้วก็จะฝึกความสามารถเพิ่มเติม เช่น ฝึกให้คาบของมาให้
ระยะเวลาฝึกเพื่อเป็นสุนัขบำบัดหากใช้เวลาเฉพาะวันเสาร์-อาทิตย์ก็ประมาณ
12 สัปดาห์
ในต่างประเทศจะมีบริการสุนัขบำบัดในลักษณะการพาสุนัขที่ฝึกมาอย่างดีแล้วเข้าไปเยี่ยมบ้านของคนที่ต้องการบำบัด
โดยตกลงกันว่าจะใช้บริการสัปดาห์ละกี่วัน กี่ชั่วโมง แล้วก็คิดค่าบริการกันเป็นรายเดือน
ซึ่งปกติแล้วจะใช้เวลาไม่เกิน 1 ชั่วโมง เพราะถ้านานกว่านั้นสุนัขจะเกิดอาการเบื่อหน่ายและหงุดหงิด
แต่บ้านที่เลี้ยงสุนัขอยู่แล้วก็อาจฝึกสุนัขของตนเองให้รู้ฟังคำสั่งเพื่อช่วยเป็นเพื่อนเล่นให้กับผู้สูงอายุในบ้านก็ได้
คุณเฉลิมศักด์ เพชรทอง (ครูโจ้) ครูฝึกสุนัข
การฝึกสุนัขจากพื้นฐานไปจนถึงเป็นสุนัขบำบัด สิ่งสำคัญคือ
ต้องให้มันคุ้นกับคนมากๆ มีสังคมกับสุนัขตัวอื่น เข้ากับตัวอื่นๆ
ได้ และไม่เป็นพิษเป็นภัยกับใคร ไม่กระโดดกระโจน รู้จักอดทน
และความรู้สึกไม่ไวต่อสิ่งรอบข้าง คือถ้าเกิดมีเสียงดังจะต้องไม่วิ่งหนี
ดังนั้น เจ้าของและครูฝึกต้องขยันและมีความอดทนในการฝึกสูงพอสมควร
อายุที่เหมาะสำหรับการฝึกพื้นฐาน (รู้จักการนั่ง ชิด หมอบ
คอย ยืน เดิน สวัสดี และขอมือ) คือตั้งแต่ 5 เดือน - 3 ปี
เมื่อพ้นขั้นนี้แล้วจึงอาจค่อยฝึกท่าทางความน่ารักอื่นๆ ต่อเนื่อง
เช่น การเดิน 2 ขา การข้ามเครื่องกีดขวาง เล่นกับอุปกรณ์ต่างๆ
ฯลฯ โดยมีหลัก การฝึกที่สำคัญคือ การชมให้กำลังใจสุนัขเวลาทำถูกและแก้ไขเวลาที่มันทำผิด
ซึ่งไม่จำเป็น ต้องใช้อาหารเข้าล่อก็ได้
สุนัขบำบัดจะเหมาะกับสุนัขพันธุ์ที่แสนรู้ ขี้เล่นเข้ากับคนได้ง่าย
เช่น โกลเด้นรีทรีฟเวอร์ ลาบราดอร์ ดัลเมเชี่ยน พุดเดิ้ล ฯลฯ
แต่อย่างพันธุ์ที่มีสัญชาตญาณดุร้ายตาม ธรรมชาติอย่างเช่น
บางแก้ว สามารถเอามาฝึกพื้นฐานได้แต่ไม่เหมาะกับการฝึกเป็นสุนัขบำบัด
ฟังความเห็นของทั้ง 4 ท่านคงพอเห็นประโยชน์
การฝึกสุนัขเพื่อเป็นเพื่อนกับผู้สูงอายุกันมาบ้างแล้ว สำหรับครอบครัวไหนที่เลี้ยงสุนัขอยู่แล้ว
ลองสังเกตดูสิคะว่าสุนัขในบ้านคุณมีปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับผู้สูงอายุขนาดไหน
และผู้สูงอายุได้รับประโยชน์จากการเล่นกับมันบ้างหรือไม่ ถ้ามันดื้อดึงไม่เชื่อฟังก็อาจต้องพิจารณาฝึกมันให้เชื่อฟังคำสั่งกันสักหน่อยนะคะ
แต่สำหรับคนที่ยังไม่ได้เลี้ยง เห็นข้อดีอย่างนี้แล้วจะลองหาสุนัขมาอยู่เป็นเพื่อนกันสักตัวดีไหม....
ขอขอบคุณ : โรงพยาบาลกล้วยน้ำไท โทร. 0 2381 2006-20
ศูนย์ฝึกสุนัข Pet Paradise Park โทร. 0 2448 1282 และ Doggie
Doo โทร. 0 2286 6849
|
